\n
Say\u0131n Ba\u015fkan<\/strong><\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri,<\/strong><\/p>\n Milliyet\u00e7i Hareket Partisi olarak, milli egemenli\u011fe, millet iradesine ve demokrasiye m\u00fcdahalelerin ve buna y\u00f6nelik giri\u015fimlerin, darbe s\u00fcre\u00e7lerinin; siyasi, cezai, ekonomik ve hukuki sebep ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n tesbit edilmesini ve demokrasinin kurum ve kurallar\u0131n\u0131n tesis edilmesi i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri belirlemek amac\u0131yla bir meclis ara\u015ft\u0131rmas\u0131 \u00f6nergesi vermi\u015f bulunuyoruz.<\/p>\n Amac\u0131m\u0131z darbelerin t\u00fcm y\u00f6nleriyle ele al\u0131nmas\u0131, ge\u00e7i\u015ftirilmeden, sembolik olmaktan \u00e7\u0131karak ger\u00e7ek anlamda ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131,\u00a0 demokratik hukuk devletine yak\u0131\u015f\u0131r bir sorgulama s\u00fcrecinin ba\u015flat\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc millet iradesini yok sayarak milli egemenli\u011fe, demokrasi\u2019ye hukuk d\u0131\u015f\u0131 m\u00fcdahaleler, her \u015feyden \u00f6nce cumhuriyetimizin yegane dayana\u011f\u0131 olan milleti yok saymak anlam\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle verdi\u011fimiz bu \u00f6nerge \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda demokrasi tarihimizde kara birer leke olarak yer eden, milli iradeyi hi\u00e7e sayan darbelerin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00f6nemsiyoruz. Bunu hem darbelerden en \u00e7ok zarar g\u00f6ren bir Parti olarak istiyoruz, hem de millet egemenli\u011fine halel getirecek giri\u015fimlerin son bulmas\u0131, bir daha ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in istiyoruz.<\/p>\n Bug\u00fcne kadar yap\u0131lan askeri darbelerden toplumun her kesimi zarar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr; g\u00f6rev ba\u015f\u0131ndaki se\u00e7ilmi\u015f me\u015fru y\u00f6netimler cebren, \u015fiddet yoluyla ve bask\u0131yla y\u00f6netimden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, parlamento feshedilmi\u015f, sendikalar, sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri, \u00fcniversiteler,\u00a0 demokrasinin olmazsa olmas\u0131 say\u0131lan siyasi partiler bu darbelerin ve m\u00fcdahalelerin muhatab\u0131 olmu\u015flar, sonu\u00e7ta demokrasi ve hukuk devleti anlay\u0131\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck yara alm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0<\/p>\n Darbeler ve muht\u0131ralar, T\u00fcrkiye\u2019de toplumsal olarak ortaya \u00e7\u0131kan taleplerin me\u015fruiyet i\u00e7erisinde siyasile\u015ferek devlet mekanizmas\u0131nda yer bulmas\u0131n\u0131 engelleyen, normal demokratik mekanizman\u0131n i\u015fleyi\u015finin temelini te\u015fkil eden s\u00fcreci sabote eden, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ortam\u0131 yok eden,\u00a0 milletin egemenli\u011fini me\u015fru temsilcileri yoluyla kullanmas\u0131n\u0131 engelleyen bir gelene\u011fi olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n Bu durum toplumsal a\u00e7\u0131dan \u00fclkemizin kendi i\u00e7 dinamiklerini harekete ge\u00e7irerek sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir demokratik s\u00fcrecin tamamlanmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak geli\u015fmelerin de \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmi\u015ftir.<\/p>\n Bu anlamda s\u00f6z konusu\u00a0 m\u00fcdahalelerin ger\u00e7ekle\u015fmesinden \u00f6nce toplumsal yap\u0131n\u0131n tahrik edilmesi, toplumsal farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ka\u015f\u0131nmas\u0131, ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalar; darbe s\u00fcreci sonras\u0131nda ise i\u015fkenceler, k\u00f6t\u00fc muameleler, yarg\u0131 s\u00fcrecine m\u00fcdahaleler, ma\u011fduriyetler s\u00fcrecinin de ara\u015ft\u0131rma konusu yap\u0131lmas\u0131n\u0131 siyasi ve hukuki me\u015fruiyetin bir gere\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n De\u011ferli Milletvekilleri, <\/strong><\/p>\n \u00dclke y\u00f6netiminin demokrasi d\u0131\u015f\u0131 unsurlarla ele ge\u00e7irilmesi ve sivil iktidar\u0131n yerine ara rejimlerin bir darbe ya da muht\u0131rayla h\u00e2kim k\u0131l\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 demokrasimizin olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 ve kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 sekteye u\u011fratm\u0131\u015f, demokratik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yerle\u015fmesini ve sa\u011flam\u00a0 bir zemine oturmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir.<\/p>\n Biz hangi nedenle ve kime kar\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f olursa olsun, demokrasiye y\u00f6nelik m\u00fcdahalelerin reddedilmesi, demokratik kural ve i\u015fleyi\u015fin sonu\u00e7lar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak savunulmas\u0131n\u0131\u00a0 \u00f6ng\u00f6ren bir ahlaki perspektifi bu ara\u015ft\u0131rma \u00f6nergesinde koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.\u00a0<\/p>\n Bunun i\u00e7in de \u00a0\u201ciyi darbe-k\u00f6t\u00fc darbe\u201d <\/strong>ayr\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kman\u0131n bir zorunluluk oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyoruz.\u00a0 Bu nedenledir ki,\u00a0 27 May\u0131s, 12 Eyl\u00fcl, 12 Mart, 28 \u015eubat ve 27 Nisan aras\u0131nda tercih yapmak yerine topyek\u00fbn darbelerin kar\u015f\u0131s\u0131nda durmak gibi erdemli ve tutarl\u0131 bir yolu t\u00fcm siyasi partilerin\u00a0 dikkatine sunmak istiyoruz.<\/p>\n Burada g\u00fcc\u00fcn millet egemenli\u011fi ve millet iradesi \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131n\u0131n zaman i\u00e7inde mahiyet de\u011fi\u015ftirdi\u011fine de dikkat \u00e7ekmek istiyoruz.\u00a0 Demokratik hukuk devletine y\u00f6nelik tehdit odaklar\u0131n\u0131n ve uygulamalar\u0131n\u0131n da ayn\u0131 sonucu verebilece\u011fini son d\u00f6nemlerde hep birlikte bir k\u0131s\u0131m uygulamalar neticesinde g\u00f6rd\u00fck.<\/p>\n \u015e\u00fcphesiz hem ordunun siyasete m\u00fcdahalesi hem de ordu \u00fczerinden siyaset yapmak TSK\u2019n\u0131n milletimiz nezdinde g\u00fcvenilirli\u011fini de zedelemektedir.<\/p>\n Demokrasiye ve millet egemenli\u011fine m\u00fcdahalelerin siyasal sonu\u00e7lar do\u011furdu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n Her bir m\u00fcdahalenin, yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde ve sonras\u0131nda siyasal bir sonuca y\u00f6neldi\u011fi ve bu siyasal ama\u00e7tan da ayr\u0131lamayaca\u011f\u0131, ideolojik tercihleri do\u011furdu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Biz bu s\u00fcre\u00e7lerde g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131n\u0131n ve siyasal akt\u00f6rlerin etkisinin de ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n De\u011ferli Milletvekilleri, <\/strong><\/p>\n Demokratik y\u00f6netimlerin olmazsa olmaz\u0131 millet egemenli\u011fidir. Cumhuriyetimiz de\u00a0 milli egemenlik temelinde kurulmu\u015ftur. Milli egemenli\u011fin millet iradesiyle tesisi demokratik hukuk devleti anlay\u0131\u015f\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcrk Milletinin iradesini yok sayarak milli egemenli\u011fe demokrasi ve hukuk d\u0131\u015f\u0131 m\u00fcdahaleler esasen cumhuriyetimizin yegane dayana\u011f\u0131 olan milleti d\u0131\u015flamakta ve g\u00fcvenini sarsmaktad\u0131r. <\/strong><\/p>\n Tam bu noktada \u00a0Cumhuriyetimizi kuran Milli Kurtulu\u015f sava\u015f\u0131m\u0131z\u0131n ama\u00e7 ve hedeflerini belirleyen Erzurum Kongresinde al\u0131nan kararlardan birine dikkatinizi \u00e7ekmek istiyorum. Orada : \u201cKuva-yi Milliye’yi etkili, milli iradeyi hakim k\u0131lmak esast\u0131r.\u201d \u00a0<\/em>Denmektedir. <\/em>4 Eyl\u00fcl 1919\u2019da Sivas kongresinde de \u015fu karar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cMilli iradeyi temsil etmek \u00fczere, Meclis-i Mebusan’\u0131n derhal toplanmas\u0131 mecburidir. Hakimiyet kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z milletindir.\u201d<\/em>\u00a0 <\/strong><\/p>\n \u0130\u015fte bu irade Cumhuriyetimizin temel anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Bu ilke 23 Nisan 1920’de TBMM’nin a\u00e7\u0131lmas\u0131 ile hayata ge\u00e7mi\u015f ve 20 Ocak 1921’de kabul edilen Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esas\u00eeye Kanunu ile resmiyet kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn 2 \u015eubat 1923 \u0130zmir\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada milli egemenli\u011fe yapt\u0131\u011f\u0131 vurgu da\u00a0 bu anlay\u0131\u015f\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Atat\u00fcrk orada:<\/strong><\/p>\n \u201c\u0130nsanlar iradesine sahip olabilmek i\u00e7in behemehal egemenli\u011fine malik olmak mecburiyetindedir. E\u011fer egemenli\u011fini ba\u015fkas\u0131na kapt\u0131rm\u0131\u015f ise, iradesini uygulama vas\u0131tas\u0131 elinde de\u011fildir. Ona kim sahip \u00e7\u0131km\u0131\u015f ise, art\u0131k di\u011ferlerinin <\/em><\/strong>egemenlikleri<\/em><\/strong> ellerinde de\u011fildir. Hepimizin iradesine malik olan\u0131n iradesi, yerine kaimdir. Bunun \u00fczerine b\u00fct\u00fcn m\u00fctalaalar\u0131 bir noktada \u00f6zetlemek laz\u0131m gelirse, yok oldu\u011funu, s\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, sefil oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bu topluluklar\u0131n, silinmek ve yok olmak, sebepleri kendi iradelerine malik bulunmam\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Onun ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan zorla al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 veya ba\u015fkalar\u0131na terk ve tevdi edilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bir sosyal heyet, bir devlet m\u00fcessesesi, bu yanl\u0131\u015fl\u0131klardan yakas\u0131n\u0131 kurtarmaks\u0131z\u0131n herhangi bir \u015fekilde teess\u00fcs ederse etsin herhalde netice itibariyle felakete mahk\u00fbmdur.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n \u201cVe yine y\u00fcz y\u00fcze \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ki millet egemenli\u011fe sahip olmad\u0131k\u00e7a kurtulu\u015f yoktur.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n \u201cEfendiler, insanl\u0131k daima ve daima birtak\u0131m zor kullananlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 \u0130nsanl\u0131k b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daima bu zor kullananlar\u0131n elinden kurtarmak i\u00e7in sarf etmi\u015ftir. Bu zor kullananlar bir milletin egemenli\u011fini elinden zorla alm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.\u00a0 \u0130nsanl\u0131k bazen bu zorbal\u0131klar\u0131 y\u0131km\u0131\u015f, par\u00e7alam\u0131\u015f, asm\u0131\u015f ve kesmi\u015ftir.\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n \u201cArkada\u015flar! Egemenlik kay\u0131ts\u0131z,\u00a0 \u015farts\u0131z daima ve daima milletin uhdesinde kalacakt\u0131r. Milletin egemenli\u011fi y\u00fczy\u0131llarca devam eden felaketlerden, fecaatlerden, rezaletlerden sonra ba\u015f\u0131 sonu gelmeyen yumruklar alt\u0131nda ezile ezile hurdaha\u015f olduktan sonra idrak etti\u011fi benli\u011fini kullanarak, fakat \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fckle elde edilebilmi\u015ftir.\u201d <\/em><\/strong>Demektedir. <\/em><\/strong><\/p>\n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bu s\u00f6zleri milli egemenli\u011fin hi\u00e7bir \u015fekilde milletin iradesine ayk\u0131r\u0131 ve kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok net bir \u015fekilde g\u00f6sterilmektedir. Atat\u00fcrk bunu sadece s\u00f6zde b\u0131rakmam\u0131\u015f, bunu sava\u015f\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc y\u0131llarda bile uygulam\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/p>\n \u00a0Kurtulu\u015f sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda dahi m\u00fccadelenin lider kadrosu askerlerden olu\u015fmas\u0131na ra\u011fmen karar alma inisiyatifi her zaman sivillerin olu\u015fturdu\u011fu B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde olmu\u015ftur. <\/strong><\/p>\n \u00d6yle ki, Cumhuriyetin ilan\u0131 ve Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n ilk cumhurba\u015fkan\u0131 olarak se\u00e7ilmesinin hemen ard\u0131ndan 19 Aral\u0131k 1923\u2019te \u00e7\u0131kar\u0131lan bir kanunla Meclis \u00fcyesi bulunan subaylar\u0131n Meclis \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/p>\n Atat\u00fcrk’\u00fcn Minber isimli gazetedeki orduyla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ise \u00f6zellikle darbe gerek\u00e7esi olarak Atat\u00fcrk\u2019\u00fc g\u00f6steren kesimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ibret vericidir. Atat\u00fcrk \u201c\u015e\u00fcphesiz ki tek amac\u0131, vazifesi, d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 vatan\u0131 savunmak olan bu heyet, memleketin siyasetini idare edenlerin verecekleri karara g\u00f6re faaliyete ge\u00e7er.”<\/em>\u00a0 Demektedir.\u00a0 Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bu vurgusu silahl\u0131 b\u00fcrokrasinin siyasi iradeye, yani se\u00e7ilmi\u015flere tabi olmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor. <\/strong><\/p>\n Atat\u00fcrk’\u00fcn bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u015fu \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 yapmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Elbette T\u00fcrk ordusu binlerce y\u0131ll\u0131k bir gelene\u011fin devam\u0131 olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir, T\u00fcrk milleti ordusuna sayg\u0131 duyar, askeri sever, askerlik mesle\u011fini y\u00fcceltir ve onu destekler. Ancak T\u00fcrk milleti asla ordunun milli savunma d\u0131\u015f\u0131ndaki konularda m\u00fcdahil olmas\u0131n\u0131, se\u00e7ilmi\u015f siyaset\u00e7inin askeri b\u00fcrokrasi kar\u015f\u0131s\u0131nda aciz duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesini ho\u015f kar\u015f\u0131lamaz. Bu anlamda darbelerle muht\u0131ralarla askeri vesayetin milletin iradesi, milletin se\u00e7tikleri \u00fczerinde Demokles in k\u0131l\u0131c\u0131 gibi sallanmas\u0131na da kar\u015f\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n Ancak b\u00fct\u00fcn bu ger\u00e7eklere ve tespitlere ra\u011fmen \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok partili hayata ge\u00e7tikten sonra kimi zaman siyasetin \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretememesiyle,\u00a0 kimi zaman baz\u0131 siyasi partilerin darbeci anlay\u0131\u015flar\u0131 desteklemesiyle,\u00a0 k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131yla, kimi zaman basiretsiz tav\u0131rlar\u0131yla kimi zamanda askerin mevcut siyasi ortam\u0131 bahane g\u00f6stererek darbeler yap\u0131lm\u0131\u015f ve bu \u015fekilde demokrasi tarihimiz s\u0131k s\u0131k sekteye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f, milletin egemenlik hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ara rejimlerle y\u00f6netilme yoluyla engellenmi\u015ftir. <\/strong><\/p>\n Demokrasilerde halk\u0131n \u00f6zg\u00fcr iradesiyle se\u00e7ti\u011fi temsilciler, halka kar\u015f\u0131 sorumludurlar. Kendilerini se\u00e7enlere hesap verirler ve se\u00e7menleri taraf\u0131ndan ba\u015far\u0131l\u0131 bulunmazlarsa yine demokratik yollarla i\u015fba\u015f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131rlar. <\/strong><\/p>\n Oysa ki, \u00fclkemizde nerdeyse her on y\u0131lda bir kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nan sorun, siyaset d\u0131\u015f\u0131 unsurlar\u0131n siyasete m\u00fcdahale etmesi ve bu m\u00fcdahalelerin demokratik siyasetin do\u011fal ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n mecras\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesine sebep olmas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n De\u011ferli Milletvekilleri<\/strong><\/p>\n Bu anlamda asker\u00ee darbeler, T\u00fcrkiye\u2019de toplumsal olarak ortaya \u00e7\u0131kan taleplerin me\u015fruiyet i\u00e7erisinde siyasile\u015ferek devlet mekanizmas\u0131nda yer almas\u0131n\u0131 engelleyen, normal demokratik mekanizman\u0131n i\u015fleyi\u015finin temelini te\u015fkil eden s\u00fcreci sabote eden, milletin egemenli\u011fini me\u015fru temsilcileri yoluyla kullanmas\u0131n\u0131 engelleyen bir gelene\u011fi olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. <\/strong><\/p>\n Bu durum toplumsal a\u00e7\u0131dan \u00fclkenin kendi i\u00e7 dinamiklerini harekete ge\u00e7irerek sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir demokratik s\u00fcrecini tamamlanmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak geli\u015fmelerin de \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mi\u015ftir. <\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye demokrasi tarihi maalesef ayn\u0131 zamanda onun kesintiye u\u011fray\u0131\u015f\u0131n\u0131n, muht\u0131ra ve darbelerin talihsiz hat\u0131ralar\u0131 ile doludur. <\/strong><\/p>\n Siyasi tarihimizde neredeyse her on y\u0131lda bir ger\u00e7ekle\u015fen, kimi zaman muht\u0131ra, kimi zaman darbe, kimi zaman da postmodern darbe olarak nitelendirilen,\u00a0 demokrasimizi ink\u0131taya u\u011fratan giri\u015fimlerin \u00fclkeye verdi\u011fi zararlar\u0131 hep birlikte ya\u015fad\u0131k. Bu darbelerden toplumun her kesimi zarar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr, ancak en \u00e7ok da demokrasinin olmazsa olmas\u0131 say\u0131lan siyasi partiler darbelerin, m\u00fcdahalelerin muhatab\u0131 olmu\u015flar en b\u00fcy\u00fck yaray\u0131 da onlar alm\u0131\u015flard\u0131r.\u00a0 \u00d6rne\u011fin 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminde pek \u00e7ok parti gibi Milliyet\u00e7i Hareket Partisi de kapat\u0131lm\u0131\u015f, MHP ve \u00dclk\u00fcc\u00fc Kurulu\u015flar davas\u0131nda bu millete vatan a\u015fk\u0131yla ba\u011fl\u0131 olan \u00fclk\u00fcc\u00fc milliyet\u00e7i gen\u00e7lerden kimisi idam sehpalar\u0131nda can vermi\u015f, kimisi senelerce zindanlarda kalm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 33 duru\u015fmaya sahne olan “MHP ve \u00dclk\u00fcc\u00fc Kurulu\u015flar Davas\u0131”<\/em>nda 587 ki\u015fi yarg\u0131lanm\u0131\u015f, 220 \u00fclk\u00fcc\u00fcn\u00fcn idam\u0131 istenmi\u015f, 9 \u00fclk\u00fcc\u00fc gen\u00e7 idam edilmi\u015ftir. Bu anlamda MHP bu darbenin ve darbeci zihniyetlerin\u00a0 en b\u00fcy\u00fck ma\u011fdurudur.<\/strong><\/p>\n Biz b\u00fct\u00fcn bu soru\u015fturmalar, idam kararlar\u0131n\u0131, \u00f6l\u00fcmleri, i\u015fkenceleri 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcn be\u015f generalinin y\u00f6netime el koymas\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 bir hadise olarak g\u00f6rm\u00fcyoruz.\u00a0 \u0130ki generali yarg\u0131lamak ise 12 Eyl\u00fcl\u2019\u00fc yarg\u0131lamak demek de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn bunlar askeri, b\u00fcrokratik pek \u00e7ok fail taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu nedenle darbelerle hesapla\u015f\u0131rken, hesapla\u015fman\u0131n sembolik olmaktan \u00f6teye ge\u00e7mesi i\u00e7in darbeye zemin haz\u0131rlayan, darbeyi yapan, darbe zihniyetini s\u00fcrd\u00fcren b\u00fct\u00fcn bir sistemin ve zihniyetin ele al\u0131nmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. <\/strong><\/p>\n MHP, milli egemenli\u011fe ve demokrasiye ayk\u0131r\u0131 hukuk d\u0131\u015f\u0131 m\u00fcdahalelerin siyasi ve hukuki me\u015fruiyetten yoksun oldu\u011funu her d\u00f6nemde, her ortamda\u00a0 ifade etmi\u015ftir. MHP\u2019nin kurucusu Say\u0131n Alpaslan T\u00fcrke\u015f ”En k\u00f6t\u00fc demokrasi en iyi darbe idaresinden daha evlad\u0131r.” <\/em>\u015eeklinde demokrasiye bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur. <\/strong><\/p>\n Biz getirdi\u011fimiz ara\u015ft\u0131rma \u00f6nergesinde\u00a0 bu anlamda\u00a0 yaln\u0131zca darbecileri de\u011fil darbe zihniyetini ve darbe s\u00fcre\u00e7lerini de ele alan geni\u015f kapsaml\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmadan bahsediyoruz.<\/strong>\u00a0 <\/strong>12 Eyl\u00fcl 1980 darbesinin ma\u011fduru olarak 21 Ocak 1993 \u00a0y\u0131l\u0131nda verdi\u011fimiz ara\u015ft\u0131rma \u00f6nergesindeki i\u015fkenceler, k\u00f6t\u00fc muameleler, yarg\u0131 s\u00fcrecine m\u00fcdahaleler olmak \u00fczere belirtilen hususlar\u0131n da ara\u015ft\u0131rma konusu yap\u0131lmas\u0131 siyasi ve hukuki me\u015fruiyetin bir gere\u011fidir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. <\/strong><\/p>\n Bize g\u00f6re bu hususlar\u0131n yarg\u0131 kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ancak ve ancak bu muamelelerin \u00fcst\u00fcn\u00fcn \u00f6rt\u00fclmesine hizmet eder.<\/strong><\/p>\n Hat\u0131rlarsan\u0131z, 2010 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde M\u00fcnhas\u0131ran ge\u00e7ici 15. Madde ile ilgili olarak MHP sadece kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yeterli olmayaca\u011f\u0131n\u0131, 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminin t\u00fcm sorumlular\u0131n\u0131n cezai, mali veya hukuki sorumluluk iddias\u0131 ile yarg\u0131 merciine ba\u015fvurulabilece\u011fini ve a\u00e7\u0131lacak davalarda zamana\u015f\u0131m\u0131 s\u00fcresinin dava sonras\u0131 ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak \u00f6nergelerle Ge\u00e7ici 15. Maddenin de\u011fi\u015ftirilmesini istemi\u015fti. Verdi\u011fimiz bu \u00f6nergeler kabul edilmemi\u015fti. Bu \u00f6nergelerin amac\u0131 12 Eyl\u00fcl 1980 darbesinin yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak bir iradenin tesisi edilerek hukuk labirentleri i\u00e7inde bo\u015fluklar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 idi. 12 Eyl\u00fcl 1980 darbesine y\u00f6nelik olarak ba\u015flayan yarg\u0131lama s\u00fcrecinde geli\u015ftirilen savunma i\u015fte bu hukuki bo\u015fluklara dayanmaktad\u0131r. E\u011fer Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi yarg\u0131lama y\u00f6n\u00fcnde somut bir irade koysayd\u0131 bu tart\u0131\u015fmalar ya\u015fanmayacak ve 12 Eyl\u00fcl 1980 darbesi s\u00fcrecinin sadece iki \u015fahsa indirgenmesi s\u00f6z konusu olamayacakt\u0131.<\/strong><\/p>\n De\u011ferli Milletvekilleri,<\/strong><\/p>\n Askeri b\u00fcrokrasi zaman zaman T\u00fcrk siyasi hayat\u0131n\u0131 tarih boyunca siyasetin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayan ve onun alan geni\u015fletmesini engelleyen bir parametre olarak da etkisini g\u00f6stermi\u015ftir. Asker\u00ee darbeler, T\u00fcrkiye\u2019de toplumsal olarak ortaya \u00e7\u0131kan taleplerin me\u015fruiyet i\u00e7erisinde siyasile\u015ferek devlete girdi sa\u011flamas\u0131n\u0131 engelleyen, normal demokratik mekanizman\u0131n i\u015fleyi\u015finin temelini te\u015fkil eden s\u00fcreci engelleyen bir gelene\u011fi olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. <\/strong><\/p>\n Ancak millet iradesine dayal\u0131 demokrasiyi, yaln\u0131zca \u00a0asker-sivil ili\u015fkiler kapsam\u0131nda irdelemek kafi de\u011fildir. Demokrasi \u00fczerinde tehdit olu\u015fturan zihniyetleri yaln\u0131zca siyaset d\u0131\u015f\u0131nda aramak ve dikkatleri yaln\u0131zca bu y\u00f6ne \u00e7ekmek, bu konudaki tarihi tecr\u00fcbelerimizi g\u00f6z ard\u0131 etmek olacakt\u0131r. Bu kapsamda yarg\u0131n\u0131n siyasi g\u00fcc\u00fcn etkisi alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, medyan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcndeki fiili engeller, demokraside denge ve denetim kanallar\u0131n\u0131n t\u0131kanmas\u0131, ele\u015ftiri ve muhalefet imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n fiili k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 gibi hususlar\u0131n zikredilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Toplumsal tercihlerin olu\u015fmas\u0131nda son derece \u00f6nemli olan siyasi ve toplumsal muhalefet ve ele\u015ftirilerin \u015fu veya bu \u015fekilde olu\u015fturulan \u201ckorku t\u00fcneli\u201d<\/em> i\u00e7ine sokulmas\u0131 veya b\u00f6yle bir alg\u0131 olu\u015fturmas\u0131n\u0131n da demokratik s\u00fcrecin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkiledi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/strong><\/p>\n \u00dclkemizin politik ge\u00e7mi\u015finin bize kazand\u0131rd\u0131klar\u0131, tehlikenin yaln\u0131zca siyaset d\u0131\u015f\u0131ndan de\u011fil, yanl\u0131\u015f siyaset ve demokrasi alg\u0131s\u0131n\u0131n da en az darbeci zihniyetler kadar demokrasimize zarar verebilece\u011fini i\u015faret etmektedir.<\/strong><\/p>\n Muhalefetin ya\u015famas\u0131na ve kendisini geli\u015ftirmesine imk\u00e2n tan\u0131mayan ve tahamm\u00fcl g\u00f6stermeyen sistemleri demokratik parl\u00e2menter rejim, bu anlay\u0131\u015f sahiplerini de demokrat olarak tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/strong><\/p>\n Bu itibarla demokrasiyi ya\u015fatman\u0131n yolu sadece d\u0131\u015f m\u00fcdahale kanallar\u0131n\u0131 kapatmaktan de\u011fil, bunun yan\u0131nda di\u011fer siyasal g\u00f6r\u00fc\u015fleri de dinlemeyi \u00f6\u011frenmi\u015f, farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerine sayg\u0131 g\u00f6steren, onlar\u0131n da hakl\u0131 olabilece\u011fine ihtimal veren k\u00f6kl\u00fc bir demokratik zihniyet d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnden ge\u00e7mektedir.<\/strong><\/p>\n Kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki tercihleri yok sayan bu siyasal k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn de demokratik hayat\u0131m\u0131za t\u0131pk\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan oldu\u011fu gibi i\u00e7eriden de darbe vuraca\u011f\u0131n\u0131 art\u0131k anlamak ve bilmek gerekmektedir.<\/strong><\/p>\n Onun i\u00e7in, burada esas olan \u201cele ge\u00e7irme\u201d psikolojisinden s\u0131yr\u0131lmak, \u201colursa benim olsun ve benin dedi\u011fim olsun\u201d zihniyetinden bir an \u00f6nce ar\u0131nmak olmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n B\u00fct\u00fcn m\u00fcdahale aray\u0131\u015flar\u0131 demokratik siyasal sisteme olan g\u00fcvenin zay\u0131flamas\u0131 ile artacak ve toplumsal destek bulacak; demokrasiye olan inanc\u0131n artmas\u0131 ile son bulacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n Bu nedenle milletimiz nezdinde siyas\u00ee sisteme kar\u015f\u0131 duyulan g\u00fcvensizli\u011fin tohumlar\u0131n\u0131 ekmekten; itici, uzakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131, a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 tav\u0131rlardan ka\u00e7\u0131nmak siyaset\u00e7inin temel g\u00f6revleri aras\u0131nda olmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n Demokrasiye ve millet egemenli\u011fine m\u00fcdahalelerin siyasal sonu\u00e7lar do\u011furdu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Her bir m\u00fcdahalenin, yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde ve sonras\u0131nda siyasal bir sonuca y\u00f6neldi\u011fi ve bu siyasal ama\u00e7tan da ayr\u0131lamayaca\u011f\u0131, ideolojik tercihleri do\u011furdu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Darbe ve m\u00fcdahalelerle siyasi partilerin dayand\u0131\u011f\u0131 temel siyaset anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 toplumsal y\u00f6neli\u015f ba\u015fka akt\u00f6rlere y\u00f6neltilmi\u015f ve bu akt\u00f6rlerin siyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne zemin haz\u0131rlanm\u0131\u015f veya bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7lerde siyasal akt\u00f6rlerin etkisi ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. 1960, 1980 ile 28 \u015eubat s\u00fcreci gibi darbe ve m\u00fcdahaleler sonucu olu\u015fan yeni siyasal yap\u0131lanman\u0131n do\u011furdu\u011fu sonu\u00e7lar\u0131n ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn etkisi incelenmelidir. <\/strong><\/p>\n Darbelerle, muht\u0131ralarla siyaset hayat\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ana mecralar kesintiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f, siyasi partilerin tecr\u00fcbeleri yok say\u0131lm\u0131\u015f, halk\u0131n tercihleri k\u00f6kl\u00fc ve tecr\u00fcbeli siyasi hareketler yerine konjonkt\u00fcrel partilere y\u00f6nlendirilmi\u015ftir. B\u00f6yle bir yap\u0131sal geli\u015fme demokrasinin vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131 olan siyasi partileri etkilemi\u015f, siyasi partilerin halkla kurumsal ili\u015fkilerinin ve halka kar\u015f\u0131 sorumlulu\u011funun yerine, daha dar alanda ki\u015fisel veya grupsal sorumluluklar etkin olmu\u015ftur. B\u00f6ylesine bir durum, seferber edilen se\u00e7men kitleleri olu\u015fturmaya y\u00f6nelik bir siyaset anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da do\u011furmu\u015ftur.<\/strong><\/p>\n Bu anlamda 28 \u015eubat s\u00fcreci sonras\u0131ndaki siyasi yap\u0131lanmalar, 27 Nisan sonras\u0131nda 4 May\u0131s 2007\u2019de Dolmabah\u00e7e\u2019de yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler m\u00fcdahalelerin ve m\u00fcdahale giri\u015fimlerinin mahiyetini ortaya koyabilecektir.<\/strong><\/p>\n Demokratik s\u00fcre\u00e7 ve y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelik m\u00fcdahalelerin sadece \u00fclke i\u00e7inde g\u00fc\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131 aray\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda bu s\u00fcre\u00e7lere d\u0131\u015f unsurlar\u0131n\u0131n etkisinin de\u00a0 g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi\u00a0 gerekti\u011fini\u00a0 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n . 12 Eyl\u00fcl \u00f6ncesinin So\u011fuk Sava\u015f \u015fartlar\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019nin stratejik pozisyonu, d\u00f6nemin k\u00fcresel iki blo\u011funun kar\u015f\u0131la\u015fma arenas\u0131 ve oyun sahas\u0131 olmas\u0131 \u00fclkemizin s\u0131k\u0131nt\u0131ya girmesinde \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. <\/strong><\/p>\n 12 Eyl\u00fcl 1980 darbesini \u201cbizim \u00e7ocuklar\u201d<\/em> diyerek alg\u0131layan d\u0131\u015f \u00e7evrelerin uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7 dengesi i\u00e7inde T\u00fcrkiye\u2019yi i\u00e7indeki g\u00fc\u00e7lerle kontrol etme ama\u00e7lar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131rmaya konu s\u00fcre\u00e7lerden ar\u0131nd\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u015e\u00fcphesiz b\u00f6ylesine bir etkinin zaman i\u00e7inde hangi akt\u00f6rler taraf\u0131ndan \u00fcstlenildi\u011fi de \u00f6nemlidir. <\/strong><\/p>\n Demokrasiye m\u00fcdahalelerle ilgili olarak ele al\u0131nmas\u0131 gereken hususlardan biri de son d\u00f6nemlerde dava konusu da yap\u0131lan \u00e7e\u015fitli planlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 hususudur. Yarg\u0131 s\u00fcreci devam etmekle beraber s\u00f6z konusu darbe planlar\u0131n\u0131n da ara\u015ft\u0131rma konusu yap\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Sivil siyasete m\u00fcdahaleye y\u00f6nelik s\u00f6z konusu planlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n demokratik tercihleri asker-sivil fay hatt\u0131na y\u00f6neltti\u011fi ve siyasi bir malzeme olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Demokrasi tarihimizde m\u00fcdahale ve muht\u0131ralar\u0131n olu\u015fmas\u0131na etkin olan unsurlar ile bunlar\u0131n sonucu ve etkisi somut olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcrken, son d\u00f6nemde s\u00f6z konusu olan, varsa, ele ge\u00e7en m\u00fcdahale planlar\u0131n\u0131 sonu\u00e7suz b\u0131rakan s\u00fcrecin ve buna etken olan hususlar\u0131n tesbiti, demokrasiye m\u00fcdahalenin oldu\u011fu kadar, m\u00fcdahale giri\u015fimlerinin \u00f6nlenmesini sa\u011flayan sebeplerin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. <\/strong><\/p>\n De\u011ferli milletvekilleri, <\/strong><\/p>\n T\u00fcrk devlet felsefesi, milli b\u00fct\u00fcnle\u015fme ve milli demokrasi \u00fclk\u00fcs\u00fcne dayan\u0131r. Demokrasi milletin, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve iktisadi y\u00f6netime kat\u0131lmas\u0131, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve iktisadi h\u00e2kimiyetin millete ait olmas\u0131d\u0131r. Demokrasinin k\u00f6kle\u015fmesi ve ger\u00e7ek anlam\u0131yla milli egemenli\u011fin tesisi ancak ve ancak b\u00f6ylesine bir yap\u0131 i\u00e7inde m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/strong><\/p>\n Biz MHP olarak, demokrasiye m\u00fcdahale s\u00fcre\u00e7 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 sorgulanmas\u0131 sonucunda demokratik hukuk devletinin tesisi i\u00e7in \u015fu hususlara dayal\u0131 bir siyasetin hakim k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fine inan\u0131yoruz. <\/strong><\/p>\n 1. Her \u015feyden \u00f6nce millete ra\u011fmen T\u00fcrkiye\u2019ye h\u00fckmeden eski-yeni egemen blokun olu\u015fturdu\u011fu anti-demokratik ve ger\u00e7ek anlam\u0131yla cumhuriyetimizin dayand\u0131\u011f\u0131 milli egemenlik ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k vas\u0131flar\u0131n\u0131 dejenere eden yap\u0131n\u0131n tasfiye edilmesini sa\u011flayacak ve etkin bir hukuk devletini in\u015fa edecek k\u00f6kl\u00fc bir demokratikle\u015fme program\u0131 birinci derecede \u00f6nemlidir. Bireyin tercihlerini ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini savunacak mekanizmalar\u0131n ve \u00f6rg\u00fctlenme modellerinin olu\u015fmas\u0131 demokratikle\u015fmeyi i\u00e7selle\u015ftirecektir.<\/strong><\/p>\n 2.T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00fczy\u0131ld\u0131r bocalad\u0131\u011f\u0131 kalk\u0131nma meselesini \u00e7\u00f6zecek, toplumsal enerjisi ile ekonomik potansiyelini harekete ge\u00e7irecek, b\u00f6ylelikle b\u00fcy\u00fck kalk\u0131nma hareketini ba\u015faracak yeni bir kalk\u0131nma program\u0131 uygulamak gerekmektedir. <\/strong><\/p>\n 3.T\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcd\u00fcml\u00fc-ba\u011f\u0131ml\u0131 ili\u015fkilerini yeniden, temelden ele alarak, bat\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k ve hakkaniyet esas\u0131nda onurlu bir d\u0131\u015f\u0131 ili\u015fkiler konseptini in\u015fa etmek gerekmektedir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye\u2019nin Avrasya perspektifi etraf\u0131nda kendi \u2018tarihsel co\u011frafyas\u0131nda\u2019 yeni bir d\u0131\u015f\u0131 siyasete a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek mecburiyeti vard\u0131r.<\/strong><\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu hususlar demokrasimizin sa\u011flam bir \u015fekilde tahkimi i\u00e7in gereklidir.\u00a0 \u015e\u00fcphesiz ki, g<\/strong>e\u00e7mi\u015fi de\u011fi\u015ftirmek, onun ac\u0131lar\u0131n\u0131 telafi etmek, darbe ve muht\u0131ralar\u0131n kurbanlar\u0131n\u0131 veya kaybettiklerini geri getirmek t m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak \u00f6nceki ku\u015faklar\u0131n yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapmak, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za \u00f6zg\u00fcr, adil ve insanca ya\u015fayabilecekleri bir hukuk devleti b\u0131rakmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve zorunludur.<\/p>\n Darbelerden kurtulmak, insan haklar\u0131na dayal\u0131 demokratik bir rejim kurmak ve kurumsalla\u015ft\u0131rmak, her \u015feyden \u00f6nce demokrasiye inanan bireylere, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerine ve siyaset kurumuna ve \u00e7ok boyutlu ve tutarl\u0131 bir m\u00fccadeleye ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bug\u00fcne kadar ya\u015fanan darbeler, muht\u0131ralar,\u00a0 demokrasi d\u0131\u015f\u0131 m\u00fcdahaleler \u00fclkemize ve milletimize b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar ya\u015fatm\u0131\u015f, toplumun her kesiminden insanlar bu m\u00fcdahalelerin ma\u011fduru olmu\u015flard\u0131r. MHP olarak\u00a0 biz bu s\u00fcre\u00e7lerin toplum ve devlet hayat\u0131m\u0131z \u00fczerinde meydana getirdi\u011fi tahribat\u0131n ortaya konulmas\u0131, maddi ve manevi zararlar\u0131n ve hak ihlallerinin b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir \u015fekilde ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve m\u00fcdahalelerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nmamas\u0131,\u00a0 gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in Meclis Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla bu \u00f6nergenin g\u00fcndeme al\u0131n\u0131p bir Ara\u015ft\u0131rma Komisyonu kurulmas\u0131n\u0131 istiyoruz.<\/p>\n \u2003\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Say\u0131n Ba\u015fkan De\u011ferli milletvekilleri, Milliyet\u00e7i Hareket Partisi olarak, milli egemenli\u011fe, millet iradesine ve demokrasiye m\u00fcdahalelerin ve buna y\u00f6nelik giri\u015fimlerin, darbe s\u00fcre\u00e7lerinin; siyasi, cezai, ekonomik…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-2973","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/posts\/2973","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/comments?post=2973"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/posts\/2973\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/media?parent=2973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/categories?post=2973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/tags?post=2973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}