Rusya\u2019n\u0131n So\u00e7i, kentinde yap\u0131lan T\u00fcrkiye-Rusya-\u0130ran Liderlerinin ortak toplant\u0131s\u0131nda Suriye\u2019de siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm ana konu te\u015fkil etmi\u015ftir. Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 bu toplant\u0131n\u0131n g\u00fcndeminde se\u00e7imler ve Anayasa oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.
\nHat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere Rusya bir Anayasa tasla\u011f\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015f ve Astana\u2019da taraflara vermi\u015fti. Esas itibariyle Suriye\u2019deki taraflar\u0131n bu taslak \u00fczerinde bir siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 talep edilmi\u015f ve bu \u00e7er\u00e7evede Suriye\u2019de taraflar\u0131n bir araya gelece\u011fi bir Konferans d\u00fczenlemesi planlanm\u0131\u015ft\u0131.
\nT\u00fcrkiye bu kongreye PYD\/PKK\/YPG\u2019nin kat\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bu konferans\u0131n hangi unsurlarla toplanaca\u011f\u0131 daha sonra belli olacakt\u0131r.
\nAncak bu noktada muhtemelen bu konferansta tart\u0131\u015f\u0131lacak konu Rusya\u2019n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Anayasa tasla\u011f\u0131 olabilecektir.
\nToplam 85 madde olan bu taslak anayasa hakk\u0131nda bu analizin Suriye Krizini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in at\u0131lmas\u0131 muhtemel siyasi ad\u0131mlar\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in faydal\u0131 olaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmektedir. Bu eksende en \u00f6nemli husus Suriye\u2019nin siyasi yap\u0131s\u0131n\u0131n nas\u0131l \u015fekillenece\u011fidir.
\nAnayasa Suriye’nin federalle\u015fmesini ve K\u00fcrtlere kapsaml\u0131 \u00f6zerklik verilmesini sa\u011fl\u0131yor mu?
\n“Federal”, “federalizasyon” ve “federasyon” kelimeleri belgenin hi\u00e7bir yerindede ge\u00e7miyor. Madde 1, \u00fclkenin adlar\u0131n\u0131n “Suriye Cumhuriyeti” ve \/ veya “Suriye” oldu\u011funu ve iki ismin birbirinin yerine kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Madde 1 (2) “Suriye, ulusunun birli\u011fine dayal\u0131d\u0131r ve b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flar\u0131 i\u00e7in ortak ve b\u00f6l\u00fcnmez vatan” diyor. Madde 9 (1) “Suriye topra\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcnemez, dokunulmaz ve ayr\u0131lmaz” diyor. Madde 9 (2) “Suriye’nin topraklar\u0131 devredilemez” diyor.
\nAncak, do\u011fruda ifade edilmi\u015f olmamakla beraber ‘Taslak Anayasa\u2019da Federasyon, eyalet tipi yap\u0131lanmalar\u0131n hukuk zeminini olu\u015fturacak di\u011fer baz\u0131 h\u00fck\u00fcmlerin varl\u0131\u011f\u0131 farkl\u0131 bir y\u00f6ne i\u015faret etmektedir.
\n2. Madde Suriye\u2019nin bir cumhuriyet oldu\u011funu ve g\u00fcc\u00fcn tek kayna\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok milletli ve \u00e7ok inan\u00e7l\u0131 halk oldu\u011fu ve halk\u0131n kendi kaderini belirleme hakk\u0131 oldu\u011funu, egemenlik hakk\u0131n\u0131 referandum ve milletvekillerini se\u00e7mek yoluyla kullanaca\u011f\u0131 ifade edilmektedir.
\nTemel h\u00fck\u00fcm, Madde 15’tir ve a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir
\n1. Suriye kurucu k\u0131s\u0131mlardan olu\u015fur;
\n2. Yasa, kurucu par\u00e7a say\u0131s\u0131n\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve stat\u00fcs\u00fcn\u00fc belirtir;
\n3. Yerel y\u00f6netim organizasyonu, yetkilerin ve sorumluluklar\u0131n yerinden y\u00f6netim ilkesinin uygulanmas\u0131na dayan\u0131r. Yasa, bu birimler ile merkezi makamlar, g\u00f6rev s\u00fcreleri, mali gelirler ve \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fczerindeki kontrol aras\u0131ndaki ili\u015fkileri belirler. Ayn\u0131 zamanda bu otoritelerin atanma veya se\u00e7ilme \u015feklini de ifade eder;
\n4. Kanun, K\u00fcrt K\u00fclt\u00fcrel \u00d6zerkli\u011fi stat\u00fcs\u00fcnde olacakt\u0131r.
\nMadde 15’e ilaveten, baz\u0131 di\u011fer h\u00fck\u00fcmlerin dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir. \u00d6zellikle, 4. maddede bu soru ile ilgili baz\u0131 \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler bulunmaktad\u0131r. Madde 4 a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekildedir.
\n1. Devletin resmi dili Arap\u00e7ad\u0131r. Resmi dilin nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kanunla d\u00fczenlenir;
\n2. K\u00fcrt k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zerklik h\u00fck\u00fcmet kurum ve kurulu\u015flar\u0131 e\u015fit olarak Arap\u00e7a ve K\u00fcrt\u00e7e kullanacaklar;
\n3. Suriyeli vatanda\u015flara, eyalet e\u011fitim kurumlar\u0131nda ve e\u011fitim standard\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan \u00f6zel e\u011fitim kurumlar\u0131nda, ana dildeki \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 e\u011fitme hakk\u0131 garanti edilecektir;
\n4. Her b\u00f6lge, yerel olarak d\u00fczenlenen bir referandumla onaylamas\u0131 halinde, yasalar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen resmi dilin yan\u0131 s\u0131ra ba\u015fka bir \u00e7o\u011funluk dili kullanma hakk\u0131na da sahiptir.
\n‘Taslak Anayasa’n\u0131n Suriye’nin mevcut d\u00fczenlemelerine getirdi\u011fi b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik, Suriye’nin var olan do\u011frudan se\u00e7ilmi\u015f tek hem resmi parlamentonun yerine iki kamaral\u0131 bir parlamentonun yerini almas\u0131d\u0131r. Bu, “taslak anayasa” da “Kurucu Meclis” olarak an\u0131lan bu iki kamaral\u0131 parlamentonun \u00fcst kanad\u0131n\u0131n kurulma bi\u00e7imi de Suriye’nin “federalizasyonu” meselesiyle do\u011frudan ilgilidir. \u0130lgili h\u00fck\u00fcm Madde 40:
\n1. Kurucu Meclis, yasama faaliyetlerine ve devletin y\u00f6netimine kurucu k\u0131s\u0131m temsilcilerinin kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere olu\u015fturulacakt\u0131r;
\n2. Kurucu Meclis, kurucu k\u0131s\u0131mlar\u0131n temsilcilerinden olu\u015fur;
\n3. Yasada, Kurucu Meclis \u00fcyelerinin nas\u0131l se\u00e7ilece\u011fi, say\u0131s\u0131, stat\u00fcs\u00fc ve hizmet s\u00fcresi belirlenecektir.
\nMadde 44,Kurucu Meclisin yetkilerini belirliyor. \u00c7o\u011funlukla bunlar alt meclisin (Halk Meclisi) \u00fcyelerinin aynas\u0131d\u0131r. Ancak Kurucu Meclis bunlara ilaveten “sava\u015f ve bar\u0131\u015f konular\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek” (Madde 44 (1) (3)): “Cumhurba\u015fkan\u0131 g\u00f6rev s\u00fcresini sona erdirmek\u201d (Madde 44 (1) (4)) ve “Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal veya seferberlik durumunu bildirme karar\u0131n\u0131 onaylamak” (Madde 44 (1) (5). “Alt meclis taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan ve \u00fclkenin Y\u00fcksek Anayasa Mahkemesini de i\u00e7eren Ba\u015fkan\u2019\u0131n G\u00f6rev s\u00fcresinin sona ermesini tasdik i\u015flemi\u201d \u00f6nermektedir “(Madde 44 (1) (4), ve ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 Madde 61’de belirtilmi\u015ftir.
\nBunlar ola\u011fan\u00fcst\u00fc belirsiz h\u00fck\u00fcmlerdir. Bunlar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 4 (2) ve 15 (4) Maddelerinde bahsedilen “K\u00fcrt K\u00fclt\u00fcrel \u00d6zerkli\u011fi” nin asl\u0131nda yaln\u0131zca K\u00fcrt halk\u0131na belirli k\u00fclt\u00fcrel ve dilsel haklar tan\u0131yan bir h\u00fck\u00fcm olmad\u0131\u011f\u0131, siyasi bir varl\u0131k(federasyon-federe devlet) olabilece\u011fi ihtimalini de i\u00e7erdi\u011fi de\u011ferlendirilmektedir.
\n“Kurucu par\u00e7alar” \u0131n say\u0131s\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve yetkileri ve merkezi h\u00fck\u00fcmetle olan ili\u015fkileri, ba\u015fka bir kanunla (kimler taraf\u0131ndan ge\u00e7irilece\u011fi belli de\u011fil) belirlenecektir. Kurucu Meclisin \u00fcyeleri se\u00e7ilmeyecek atanacak ama kim taraf\u0131ndan belli de\u011fil.
\nElbette, b\u00fct\u00fcn anayasalar federasyonu olu\u015fturan par\u00e7alar\u0131 tan\u0131mlamaz veya tart\u0131\u015fmaz. Ancak bu gibi durumlarda birli\u011fi olu\u015fturan federal k\u0131s\u0131mlar, yeni anayasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmeden \u00f6nce genellikle var ya da olu\u015fma a\u015famas\u0131ndad\u0131r.
\nBu belirsiz h\u00fck\u00fcmler, daha \u00f6nce belirtti\u011fim gibi birle\u015fik bir devlet kalmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor gibi g\u00f6r\u00fcnse de Suriye’nin federalizasyonu i\u00e7in bir programd\u0131r ve di\u011fer h\u00fck\u00fcmlerin bir k\u0131sm\u0131, Suriye’nin bug\u00fcnk\u00fc durumundan biraz daha fazla, anlams\u0131z oldu\u011fu kadar belirsiz bir yerinden y\u00f6netim \u015fart\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir.
\nIrak\u2019a yap\u0131lan m\u00fcdahale sonras\u0131 d\u00fczenlenen Anayasa, esasen bug\u00fcne kadar Irak\u2019taki kaosun \u00f6nemli bir kayna\u011f\u0131n\u0131 te\u015fkil etmi\u015ftir. Bu s\u00fcrecin K\u00fcrtlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k taleplerini k\u00f6r\u00fckledi\u011fi, mezhep \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 tetikledi\u011fi, T\u00fcrkmenleri denge unsuru olmaktan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131, Kerk\u00fck\u2019\u00fcn gelece\u011fini koruyamad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu konuda de\u011ferlendirmelerimi daha \u00f6nce payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131m.
\nSuriye\u2019de siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn temelini olu\u015fturacak Anayasa yap\u0131m\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Elbette Suriye\u2019nin gelece\u011fine Suriyeliler karar verecektir. Ancak T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye ihtilaf\u0131nda etkin bir rol \u00fcstlendi\u011fine g\u00f6re Suriye\u2019deki yap\u0131lanma hakk\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin siyasal tutumu ve bu tutuma yerelden verilecek destek te \u00f6nemli olmaktad\u0131r.
\nSuriye\u2019nin siyasi birli\u011fini ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc temin edecek bir yap\u0131lanma nas\u0131l olacakt\u0131r? Ter\u00f6r yap\u0131lar\u0131na me\u015fruiyet nas\u0131l engellenecektir? Etnik ve mezhep yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re bir siyasal yap\u0131lanma nas\u0131l bir bar\u0131\u015f getirecektir? T\u00fcrkmenler Suriye siyasal dengesinde nas\u0131l yer alacakt\u0131r? Esad rejiminden nas\u0131l kurtulunacakt\u0131r? Ve bu Yeni Suriye yap\u0131s\u0131n\u0131n garant\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc nas\u0131l sa\u011flanacakt\u0131r?
\nAskeri a\u00e7\u0131dan Suriye\u2019de varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n siyasal sonucu nas\u0131l olacakt\u0131r? Nas\u0131l olmal\u0131d\u0131r? <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rusya\u2019n\u0131n So\u00e7i, kentinde yap\u0131lan T\u00fcrkiye-Rusya-\u0130ran Liderlerinin ortak toplant\u0131s\u0131nda Suriye\u2019de siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm ana konu te\u015fkil etmi\u015ftir. Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 bu toplant\u0131n\u0131n g\u00fcndeminde se\u00e7imler ve Anayasa…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-4387","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/posts\/4387","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/comments?post=4387"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/posts\/4387\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/media?parent=4387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/categories?post=4387"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/oktayvural.com.tr\/api\/wp\/v2\/tags?post=4387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}